• نظرات و پیشنهاداتی در مورد برنامه ریزی شهری
        نظرات و پیشنهاداتی در مورد برنامه ریزی شهری

        نظرات و پیشنهاداتی در مورد برنامه ریزی شهری

        کد اطلاعیه: 5384131
        تاریخ ثبت: ۱۳۹۶/۱۱/۱۴
        تعداد بازدید:125

        در سال 2010 میلادی مرکز آموزش انجمن کلانشهرهای جهان شاخه مشهد (MITI)، دوره آموزشی بین المللی چهار روزه ایی با عنوان "طراحی شهری برای توریسم و گردشگری پایدار" برگزار نمود که استاد دوره، طراح شهری برجسته استرالیایی، آقای اندرو اولشفسکی بود. ایشان سالهای رئیس دپارتمان طراحی و برنامه ریزی شهری ملبورن بوده و در حال حاضر مدیرعامل شرکت استراتژی بین المللی شهری است که پروژه های بزرگی در دبی، شانگهای و عربستان اجرا نموده است.
        ایشان بعد از پایان دوره آموزشی و بازدید از شهر مشهد، به درخواست شهردار وقت مشهد مهندس پژمان، نظرات و برداشت های خود را بصورت مکتوب در خصوص مشهد ارسال نمود. با توجه به اینکه این نظرات بر اساس شرایط مشهد در سال 2010 میلادی بوده است، بازخوانی آن می تواند افق های روشن تری به مدیران شهری بدهد. لازم به ذکر است که انتشار نظرات ایشان صرفا از جنبه علمی مد نظر بوده است و دلیلی بر تایید یا رد آن نمی باشد.


        نظرات و پیشنهاداتی در مورد برنامه ریزی شهری مشهد

        پیشینه:
        کارگروههای آموزشی متروپلیس ( مهر 1389) مشتمل بر آنالیز جامعی از وضعیت طراحی شهری در مشهد بود. این امر به همراه کارهای عملی انجام گرفته در کارگروهها مرا بر آن داشت تا نظرات و پیشنهاداتم را در این خصوص ارائه نمایم.

        رشد شهری:
        ساختار شهری مشهد مکانی را مجسم می ساخت که قابلیت اسکان حداکثر 1 میلیون سکنه را داشته باشد. اما رشد شهری در 20 سال گذشته جمعیت این شهر را به 2 برابر این عدد رسانده و این در حالی است که مهاجرت به این شهر نیز هر روز بر جمعیت آن می افزاید ( تقریبا 800 هزار نفر مهاجر).
        این رشد تدریجی به همراه عدم وجود زیربنای برنامه ریزی استراتژیک قوی و عدم سرمایه گذاری به واپاشی آهسته زیرساختاهی شهری منجر می شود. از دیگر سو افزایش سالانه زائران و افزایش سرانه خودروهای شخصی وضعیت را بغرنج تر می نماید.
        تجربه مشهد در رشد سریع شهری و فشارهای ناشی از آن، اکنون مبتلا به بسیاری از دیگر شهرها نیز می باشد. تیم IUS تجربیات ارزشمندی در موارد مشابه داشته و در همکاری با شهرها و سازمانهای توسعه محور به منظور رسیدن به رشدی موزون دارای سوابق چشمگیری است.

        وضعیت فعلی:
        مشهد شهری تاریخی با معماری زیباست. مکان جغرافیایی آن نیز با داشتن رشته کوه هایی چشم نواز، بسیار بدیع و خوش منظر است. اطراف آن نیز مملو از مکانهایی دیدنی است؛ چه از نظر طبیعی و چه از نظر فرهنگی.
        تمرکز مشهد بر روی حرم مقدس است و مرکز زیارتی در سطح بین المللی به حساب می آید. وجود توسعه انسانی آن به همراه خیابان هایی که درختکاری شده اند روح آرامش و تعادل اجتماعی به مشهد می بخشند.
        بسیار طبیعی است که این توانایی ها باعث جذب و ایجاد کننده فعالیتهایی به ویژه در خصوص توریسم مذهبی و فعالیت های آموزشی باشند.
        بزرگترین و مهمترین نقطه قوت این شهر جمعیت شهروندان دانش آموخته و کاردان آن است که مهارتهای آنها در بسیاری از موارد از دستاوردهای معماری و مهندسی گذشته و حال است.
        در حال حاضر مشهد از مشکلات چندگانه ایی در رنج است که در تمامی شهرهایی که در حال توسعه سریع هستند دیده می شود:
        • خدمات حمل ونقل عمومی ناکافی
        • حجم محدود شبکه خیابانها به خصوص در ساعات پیک ترافیک
        • مشکلات مربوط به ایجاد اشتغال برای جمعیت در حال رشد (بیکاری)
        • مشکل مسکن به خصوص برای اقشار کم درآمد
        • فشار روز افزون بر منابع طبیعی (اراضی قابل توسعه و منابع آب)
        علاوه بر این مشهد با چالش دیگری نیز روبه رو است. در مقام یکی از مقدس ترین اماکن مذهبی مسلمانان، این شهر پذیرایی تعداد کثیری از زائران است. این امر کمک بسیاری به اقتصاد شهری می نماید اما به نوبه خود فشار را بر منابع شهر دو چندان می کند.
        اولویت اصلی برای مشهد ایجاد تسهیلات و دسترسی بسیار موثر برای میلیون ها زائر حرم مطهر از یک سو و از دیگر سو ارتقای کیفیت محیط شهری برای ساکنین حال و آینده این شهر به سرعت در حال گسترش است.
        شهر مشهد تلاش خود را در جهت بهبود حمل و نقل عمومی انجام می دهد که نمونه آن متروی در حال ساخت این شهر می باشد.گرچه این امر منجر به بهتر شدن وضعیت کنونی جابجایی شهروندان در شهر می شود ولی رشد شهری با نرخ حال حاضر، آن چالشهایی جدید را در این میان به وجود می آورد.
        با توجه به تمام توانیی هایش، شهر مشهد توان به کارگیری فرایند کنونی رشد شهری به منظور ارتقای اقتصاد شهر و ساختار فیزیکی آن را دارد. بدین منظور باید از استراتژی های پیشرفته توسعه شهری و موقعیت یابی های اقتصادی بهره برداری کند.
        استراتژی بالقوه:
        در تمامی شهرهای مدرن در سطح بین المللی؛ مدیریت موثر و بهینه ی رشد شهری چالشی حساس و مهم در پیش روی مقامات شهر است. فشار روزانه ناشی از شرایط پویا و به سرعت در حال تغییر کلانشهرهای بزرگ و در حال رشد، طلب می کند تا یک استراتژی توسعه شهری عملی و موثر را به کار گیریم.
        این استراتژی بالقوه که اجازه اولویت بندی موثر سرمایه گذاریها و اقدامات شهری راهبردی را فراهم می کند باید بر اساس تفاهم بر سر یک چارچوب مشخص قرار بگیرد. این چارچوب سپس برای تبیین فعالیت ها و عملکردهای کلیدی در امور شهری به کار می رود ( اموری از قبیل حرم و منطقه اطراف آن؛ و اموری که در رابطه با آینده شهر است مانند ایجاد یک منطقه تجاری مرکزی و یا منطقه کاری مرکزی) و بر اساس همین امور تبیین شده نقشه خیابان ها، بلوارها و دیگر راه های شهری انتخاب می شوند.
        ساختار شهری که از این حالت پدیدار می شود می تواند به گونه ایی طراحی شود که در بردارنده افق آینده مشهد باشد، که با ابعاد و جایگاه و اهمیت آن همخوانی داشته باشد.

        گزینه های برنامه ریزی:
        فرضیه ها و عملیات برنامه ریزی در سراسر دنیا، تحت فشار زیادی از جانب واقعیتهای رشد سریع و شتابان شهری است.
        مدل سنتی برنامه ریزی استراتژیک که در سده 20 میلادی به وجود آمد و رشد کرد بر اساس مطالعه جامع شرایط شهری و سپس طرح ریزی برنامه ایی برای افق رشد 10 تا 20 سال آینده آن بود.
        به منظور بهبود شرایط فعلی و قرار دادن مشهد در مسیر توسعه پایدار و شکوفایی و رفاه بیشتر؛ این شهر احتمالا نیازمند به کارگیری استراتژی مدیریتی و برنامه ریزی جدیدی است.
        سرعت و پیچیدگی فرایند رشد شهری فعلی آن فراتر از آن است که در قالب مدل سنتی برنامه ریزی استراتژیک بگنجد. در 20 سال گذشته شهرهای بسیاری در اقصی نقاط جهان، شاهد رشد سریع در مقیاسی عظیم بوده اند. در مجموع از تجربیات آنان چنین برداشت می شود که مدل متعارف و کنونی برنامه ریزی، قانونگزاری و تدارکات دولتی بسیار کندتر از شتاب رشد شهرها می باشد.
        مدلی جدیدی ایجاد و مورد استفاده قرار گرفته است که ویژگیهایش به اختصار در ذیل می آید:
        • محدود کردن برنامه ریزی استراتژیک فقط به محور های کلیدی – برنامه های چارچوبی (Framework Plan ) به جای برنامه های استراتژیک (Strategic Plan ). نتیجه این کار صرفه جویی بسیار در زمان است چون یک برنامه چارچوبی را می توان در مدت کمتر از یک سال تبیین کرد اما یک برنامه استراتژیک جامع به طور معمول 5 تا 10 سال زمان نیاز دارد تا کامل شود ( و امکان دارد در طول این مدت دستخوش تغییرات ناشی از رخدادهای گوناگون قرار گیرد).
        • شناخت جامعی از فعالیتهای شهری که در گذشته از طریق فرایند برنامه استراتژیک حاصل می شد اکنون توسط سیستم پیشرفته و دیجیتال مانیتورینگ شهری انجام می پذیرد.
        • اجرای پروژه های توسعه شهری (مانند میدان شهدا) از طریق سایت یا برنامه های عملیاتی ویژه پروژه (Action Plans ) ویژه پروژه تسهیل می گردند.
        • جزء بنیادی این مدل جدید، تعریف عملکرد جدید در اداره شهری است: مدیریت شهری(Urban Management ) و تسهیل پروژه ها (Project Facilitation).
        • سطح جدیدی از مشارکت بخش دولتی و خصوصی، جزء آخر این مدل می باشد که موجبات اجرای موثر پروژه های دولتی را از طریق سرمایه گذاری، توسعه و مدیریت بخش خصوصی فراهم می نماید.

        قویا اعتقاد دارم که نخستین گام به منظور بهبود روند توسعه شهر مشهد، تبیین چارچوب اصلی طراحی شهری (Urban Design Framework Plan) برای رشد و پذیرش آن است. این امر به شهر اجازه می دهد تا موثرترین و ملموس ترین توسعه را بر اساس نیازهای استراتژیک مبتنی بر رشد پایدار خود تجربه کند.
        چنین برنامه ایی می بایست:
        • شامل تجزیه و تحلیل دقیق نیازها و موقعیت کنونی باشد.
        • مشخص کننده حوزه های کلیدی مربوط به فعالیت استراتژیک به وسیله مدیریت شهر باشد.
        • مفهومی از یک ساختار شهری مدرن که شامل نقاط کلیدی شهری، مذهبی و تجاری وسیستم اتصالات درون شهری (کریدورهای عملی و فضاهای فیزیکی) باشد را تبیین نماید.
        • استانداردها و اصول طراحی شهری را تبیین نماید.
        • نقاطی را که نیازمند یک نقشه کار ویژه می باشند،مشخص کند و استراتژی مشخصی را در رابطه با آنها ارائه نماید.
        بر اساس چنین برنامه ایی می توان سیستمی از برنامه های کاری را ایجاد نمود که مدیریت شهر مشهد بتواند از آنها به عنوان ابزارهای تسهیلاتی در پروژه ها استفاده نماید.
        IUS از این که بتواند تجربیات ارزشمند خود در حوزه مدیریت شهری، طراحی شهری، و ایجاد تسهیلات در توسعه پروژه ها را بر اساس مفاهیمی که در بالا یاد شده در اختیار شهرداری مشهد بگذارد؛ خشنود خواهد شد.

        خدمات IUS:
        IUS در پروژه های توسعه شهری کلان تخصص دارد و در 3 سال گذشته چندین طرح توسعه شهری و پرژه های طراحی را در دست اجرا داشته که برخی از آنها به شرح زیر است:
        • تدوین مفهوم طراحی شهری در قالب "چارچوب توسعه شهری دوبی"؛ جزیی از یک طرح بزرگ که توسط Urbis اجرا می شد و شامل مدیریت شهری، حمل ونقل عمومی و برنامه ریزی اجتماعی و اقتصادی است.
        • تدوین چارچوب جامع برای Seih Sdeirah ؛ یک شهر جدید 800 هزار نفری در نزدیکی ابوظبی.
        • تدوین چارچوب شهری برای جزیره یانگ ژونگ چین؛ یک شهر 500 هزار نفری اقماری مبتنی بر اصول توسعه پایدار وتکنولوژی
        • تدوین چارچوب و امکان سنجی کوه خندمه در مکه، یک منطقه مرکزی مکه با کاربری چندگانه با جمعیتی 200 هزار نفره
        IUS همچنین با دولتهای استرالیا؛ چین و کشورهای خاورمیانه همکاری داشته است و می تواند در توسعه استراتژی های کاربردی، مشاوره و همکاری نماید. همانطور که پیشتر گفته شد این موارد شامل:
        • توسعه مانیتورینگ شهری، مشتمل بر استفاده از GIS به منظور ثبت داده های کلیدی و کاربرد مدلهای 3 بعدی دیجیتال برای مطالعه داده ها و پیشنهادات،
        • ایجاد تیم های مدیریت شهری که در مطالعه دقیق و سریع گزینه ها و پیشنهادات طرح های توسعه و تهیه یک برآورد جامع مهارت داشته باشند،
        • توسعه شراکت دولتی-خصوصی (Public-Private Partnership “PPP”). راههاو مدل های متعددی برای این نوع شراکت ها وجود دارد که می توانند به کار گرفته شوند و این فرایند نیازمند گذشت چندین سال است تا بتواند شکل گرفته و نقایص آن اصلاح شود؛ به گونه ایی که اعتماد پذیری و پاسخگویی بخش عمومی (دولتی) را افزایش داده و از سوی دیگر منجر به در اختیار گرفتن و بهره برداری از امتیازات و نقاط قوت بخش های خصوصی شده و به برداشت مشترک سود و تقسیم خطر میان شرکاء بیانجامد. IUS با در اختیار داشتن جمعی از بهترین متخصصان در این زمینه می تواند بهترین و مناسبترین مدل را در هر حوزه تخصصی پیشنهاد دهد.
        تخصص اصلی IUS عمران و طراحی شهری است و ما با کمال خرسندی می توانیم خدمات ذیل را ارائه نماییم:
        • برنامه ریزی شهری- ارائه خدمات مربوط به برنامه ریزی شهری در مقیاس بزرگ و تبیین خط مشی آن
        • جانمایی پروژه ها- موقعیت اقتصادی و امکان سنجی پروژه ها
        • طراحی شهری- برنامه ریزی عملی و طراحی شهر
        • معماری شهر- پروژه های بزرگ معماری در مقیاس بزرگ

        نوع همکاری های ما می تواند به گونه های زیر باشد:
        • در نقش مشاوره کلان که در حوزه های یاد شده فوق توسط مشاورین ارشد ما انجام می شود.
        • مشاوره در یک پروژه یا مسئله شهری خاص
        • انجام، برنامه ریزی و طراحی شهری در چارچوب یک کمیسیون

        نویسنده:

        آقای اندرو اولژوسکی : مدرس متروپلیس کشور استرالیا

تلفن : 05132244206
فاکس : 05132244207
پست الکترونیک : planning@mashhad.ir

میدان شهدا،ساختمان توسعه شهرداری،طبقه چهارم

تلفن:روابط عمومی معاونت برنامه ریزی و توسعه سرمایه انسانی  05138491451

آدرس :
   کلیه حقوق این سایت متعلق به شهرداری مشهد  و تامین و به روزرسانی محتوای توسط معاونت برنامه ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری مشهد انجام میگردد
    طراحی و پشتیبانی فنی: سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری مشهد